2021_GR_00205 - Molenstraat inname 10 - Voorlopig onteigeningsbesluit - Goedkeuring

1. Onteigeningsdoel van algemeen nut

Op het grondgebied van de gemeente Sint-Katelijne-Waver wordt de ontwikkeling van publieke infrastructuur voorzien op drie verschillende vlakken.

Ten eerste beoogt de NV van publiek recht Aquafin de aanleg van een gescheiden riolering onder de rijbaan van de Molenstraat, een bestaande gemeenteweg. Deze nieuwe riolering zal aansluiten op de bestaande riolering van het Dorp in de deelgemeente Onze-Lieve-Vrouw-Waver. Om dat mogelijk te maken, bouwt Aquafin ook een pompstation aan de Molenstraat. Het afvalwater wordt vandaar rechtstreeks afgevoerd naar de waterzuiveringsinstallatie te Mechelen. De bestaande open grachten langs de Molenstraat blijven behouden en worden waar nodig verlegd achter de nieuwe publieke infrastructuur. Verder worden een aantal ingebuisde grachten opnieuw open gelegd. 

Ten tweede maken de in de gemeente actieve nutsbedrijven van deze werken door Aquafin gebruik om verschillende nutsvoorzieningen te vernieuwen. Deze moeten hoe dan ook een nieuwe plaats krijgen in functie van een optimale plaatsing van de riolering. 

Ten derde heeft de gemeente Sint-Katelijne-Waver vastgesteld dat de bestaande weginfrastructuur en fietspaden niet meer voldoen aan de hedendaagse noden van comfort en veiligheid. Het gemeentebestuur beoogt daarom de aanleg van een nieuwe rijbaan met een comfortabel aan- of vrij liggend fietspad aan beide kanten van de straat. De gemeente kan hiervoor rekenen op een subsidie van de provincie Antwerpen en van de Vlaamse Overheid. 

Voor de aanleg van deze publieke infrastructuur enerzijds en voor het beheer en onderhoud ervan anderzijds is een wijziging door verbreding van de bestaande Molenstraat noodzakelijk. Om die verbreding mogelijk te maken, heeft de gemeente een rooilijnplan Molenstraat opgemaakt. De rooilijn betreft immers de huidige of toekomstige grens tussen de openbare weg en de aangelande eigendommen, vastgelegd in een rooilijnplan. 

Op grond van art. 27 van het Gemeentewegendecreet kan elke verwerving van onroerende goederen vereist voor de aanleg, wijziging of verplaatsing van gemeentewegen en voor de realisatie van de rooilijnplannen door onteigening tot stand worden gebracht, conform de bepalingen van het Vlaams Onteigeningsdecreet van 24 februari 2017.

(1) De aanleg, het beheer en het onderhoud van de hierboven vermelde publieke infrastructuur in de Molenstraat, (2) de realisatie van het met het oog op die publieke infrastructuur opgemaakte rooilijnplan Molenstraat en (3) de ter realisatie van die infrastructuur en dat rooilijnplan beoogde onteigening, zijn van algemeen nut. 

Dit laatste vloeit ook voort uit art. 4.4.7, §2 jo. art. 5.6.7, §3 Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO). Volgens art. 4.4.7, §2 VCRO mag in een vergunning voor handelingen van algemeen belang die een ruimtelijk beperkte impact hebben, worden afgeweken van stedenbouwkundige voorschriften. 

Op grond van het Besluit van de Vlaamse Regering van 5 mei 2000 tot aanwijzing van de handelingen in de zin van artikel 4.1.1, 5°, artikel 4.4.7, § 2, en artikel 4.7.1, § 2, tweede lid, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening zijn handelingen van algemeen belang:

• de aanleg, wijziging of uitbreiding van openbare fiets-, ruiter- en wandelpaden, en andere paden voor de zwakke weggebruiker;
• de aanleg, wijziging of uitbreiding van ondergrondse leidingen die voor het openbaar net bedoeld zijn, en voorzieningen voor het verzamelen en afvoeren van hemel-, oppervlakte- en afvalwater en de bijbehorende kleinschalige infrastructuur, zoals controlepunten, pomp- en overslagstations;
• werfzones en tijdelijke (grond)stockages met het oog op de uitvoering van deze handelingen;

Volgens art. 5.6.7, §3 VCRO gelden de mogelijkheden om af te wijken van stedenbouwkundige voorschriften op grond van art. 4.4.7, §2 VCRO onder dezelfde voorwaarden ten aanzien van de instanties en organen die adviseren of beslissen over een onteigeningsplan. 

2. Onteigeningsnoodzaak 

De beoogde onteigening dient het algemeen nut. Daarnaast is het ook noodzakelijk dat (a) hoger vermeld onteigeningsdoel effectief verwezenlijkt wordt, (b) dat dit onteigeningsdoel gerealiseerd wordt middels onteigening en (c) dat het onteigeningsdoel verwezenlijkt wordt op het te onteigenen onroerend goed.  

a. Noodzaak van het doel van de onteigening 

De realisatie van het Rooilijnplan Molenstraat van de gemeente Sint-Katelijne-Waver is noodzakelijk. 

Deze noodzaak vloeit in de eerste plaats voort uit art. 26, §1 van het Gemeentewegendecreet. Volgens dit artikel heeft de vastlegging van een gemeenteweg tot gevolg dat op de gemeente de rechtsplicht rust om over te gaan tot de realisatie, de vrijwaring en het beheer van de gemeenteweg. Op de gemeente Sint-Katelijne-Waver rust derhalve een wettelijke realisatieplicht. 

Ten tweede is de realisatie van de rooilijn noodzakelijk omwille van de aard van de eraan gekoppelde publieke infrastructuur. De aanleg van een gescheiden riolering is een door Europese regelgeving aan de lidstaten van de EU opgelegde verplichting, nl. door richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid. De aanleg van aan- of vrijliggende fietspaden betekent een verbetering ten opzichte van de bestaande, verouderde, toestand ter plaatse. De vernieuwing van deze infrastructuur komt de verkeersveiligheid van alle en vooral de zwakke weggebruikers dan ook ten goede. 

Ten derde is de realisatie van de rooilijn ook noodzakelijk omwille van de specifieke configuratie van de eraan gekoppelde publieke infrastructuur. Naast de opnieuw aan te leggen rijbaan van de Molenstraat komt nl. een veiligheidszone voor het vrij liggende fietspad. Dit fietspad moet aan welbepaalde afmetingen voldoen op grond van de relevante wetgeving en het Vademecum Fietsvoorzieningen (versie 2017). Ten gevolge van de veiligheidszone en het nieuwe fietspad moet tenslotte de bestaande gracht verlegd worden. Deze gracht moet zelf ook aan bepaalde voorwaarden voldoen conform de bepalingen van het Besluit van 5 juli 2013 de Vlaamse Regering houdende vaststelling van een gewestelijke stedenbouwkundige verordening inzake hemelwaterputten, infiltratievoorzieningen, buffervoorzieningen en gescheiden lozing van afvalwater en hemelwater. 

Tenslotte is de realisatie van de rooilijn noodzakelijk om voldoende ruimte te creëren voor de aanleg van de infrastructuur en om ook in de toekomst te allen tijde het beheer en het onderhoud ervan te verzekeren. 

b. Noodzaak van de onteigening als middel

Voor de realisatie van het Rooilijnplan Molenstraat op het grondgebied van de gemeente Sint-Katelijne-Waver is het noodzakelijk dat gebruik gemaakt wordt van het instrument van de onteigening. 

Art. 26 Gemeentewegendecreet stelt als algemene regel de verwerving voorop van de onroerende goederen vereist voor de realisatie van een gemeenteweg. In hoofde van de gemeente bestaat dan ook een wettelijke verwervingsplicht. In de mate dat de verwerving niet minnelijk kan bereikt worden, is de onteigening het enige overblijvende alternatief.  

Daarnaast is het voor infrastructuurwerken zoals openbare verkeerswerken in het algemeen belang vereist dat de overheid, in dit geval de gemeente, deze zelf ontwikkelt.  

Volgende zaken moeten immers absoluut vermeden worden:

• Een versnipperde eigendomsstructuur;
• Een lappendeken aan verantwoordelijkheden inzake onderhoud en herstel, wat zou leiden tot een groter risico op juridische conflicten;
• Een gebrek aan globale inrichting en een overkoepelend beheer en onderhoud;
• Problemen naar toegankelijkheid, het beschikbaar houden ten aanzien van andere gebruikers en bijvoorbeeld het voorzien van aanvullende reglementen van wegbeheer; 

Het aanleggen, beheren en onderhouden van gemeentewegeninfrastructuur behoort tot de basistaken van de gemeente en vereist een coherent en doelmatig beheer en beleid, ook naar eventuele aansprakelijkheden en verantwoordelijkheden toe.

Van de infrastructuur moet onder alle omstandigheden een veilig en doelmatig gebruik kunnen gemaakt worden. Dit kan enkel indien de gemeente kan instaan voor de realisatie ervan. Een zo eenduidig mogelijke grondpositie waarborgt de publieke beheerstaken, onder meer naar onderhoud, verlenen van vergunningen, advisering in het kader van stedenbouwkundige vergunningen, toestaan van afwijkingen van de rooilijn, aansprakelijkheden, etc. 

Ook in het licht van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (“RSV”) is de ontwikkeling van weginfrastructuurwerken door de gemeente vereist. Zo stelt het RSV voor wegeninfrastructuur voorop dat er een duidelijke en geïntegreerde visie op de verschillende vervoerswijzen moet zijn, waarvoor een algemene consensus tussen betrokken partners noodzakelijk is. 

Het is overigens om al deze redenen dat de alle weginfrastructuur en de daarmee onlosmakelijk samenhangende ingrepen in art. 24, §3 van het Onteigeningsdecreet uitdrukkelijk zijn uitgesloten van het recht om een verzoek tot zelfrealisatie in te dienen.  

c. Noodzaak van het voorwerp van de onteigening 

De realisatie van het rooilijnplan en van de daaraan gekoppelde publieke weginfrastructuur in de Molenstraat betreft een uitgestrekt en aaneengesloten totaalproject. 

Bijgevolg moet de Molenstraat in zijn geheel verbreed en/of heraangelegd worden. Na de verbreding en/of heraanleg moet ook het beheer en onderhoud van het geheel gewaarborgd blijven. 

De ontwikkeling enerzijds en het beheer en onderhoud anderzijds van het geheel brengt met zich dat alle aan de bestaande gemeenteweg grenzende onroerende goederen gedeeltelijk in eigendom moeten verworven worden, ten belope van de breedte die is vastgelegd in het rooilijnplan Molenstraat. 

Dit geldt ook voor het hoger in dit voorlopig onteigeningsbesluit vermeld onroerend goed, dat bij gebrek aan minnelijke akkoord met de eigenaars moet onteigend worden. 

Indien één perceel(sdeel) niet mee onteigend wordt, waaronder ook het te onteigenen goed, leidt dit tot een kunstmatige en onwenselijke onderbreking of verstoring van de ontwikkeling enerzijds en van het beheer en onderhoud anderzijds. 

Bij het ontbreken van het te onteigenen goed kan immers geen doorlopend fietspad aangelegd worden of kunnen de rioleringswerken niet doorlopend uitgevoerd worden, waardoor er risicovolle verkeerssituaties gecreëerd zouden worden die de verkeersveiligheid en de verkeersdoorstroming niet ten goede zouden komen en waardoor de afvoer van afvalwaters en regenwater niet kan gecontinueerd worden.

Deze situatie zal aanleiding geven tot een verminderd gebruikscomfort én een verminderde (verkeers)veiligheid ter plaatse, wat de realisatie van het onteigeningsdoel dus zal doorkruisen. 

3. Minnelijke onderhandelingstermijn

Op grond van art. 10, §1 en art. 15, 2^e alinea van het Decreet van 24 februari 2017 betreffende onteigening voor het algemeen nut onderneemt de onteigenende instantie binnen een minnelijke onderhandelingstermijn een aantoonbare poging om via onderhandelingen het te onteigenen onroerend goed minnelijk te verwerven. 

De minnelijke onderhandelingstermijn moet vermeld worden in het voorlopig onteigeningsbesluit en duurt maximaal één jaar.

Met de eigenaars van het hoger in dit besluit vermeld onroerend goed zijn reeds sinds augustus 2019 onderhandelingen lopende over de minnelijke aankoop. Er kan in redelijkheid geoordeeld worden dat een relatief korte termijn moet volstaan om definitief uit te maken of een minnelijk akkoord al dan niet kan bereikt worden. 

De minnelijke onderhandelingstermijn wordt dan ook bepaald op drie maanden vanaf de kennisgeving vermeld in art. 15 Onteigeningsdecreet. Na het verstrijken van deze termijn kan de eigenaar niet langer vereisen van de gemeente dat er nog verder onderhandeld wordt. Omgekeerd belet echter niets dat de gemeente na deze termijn de onderhandelingen alsnog vrijwillig zou voortzetten.

Het Decreet van 22 december 2017 over het lokaal bestuur

Het Decreet van 24 februari 2017 betreffende onteigening voor het algemeen nut (“Onteigeningsdecreet”) 

Het Besluit van de Vlaamse Regering van 27 oktober 2017 tot uitvoering van het Vlaams Onteigeningsdecreet van 24 februari 2017

Het decreet van 8 mei 2009 houdende vaststelling en realisatie van de rooilijnen, zoals van toepassing tot 1 september 2019

Het decreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegen, zoals in werking getreden op 1 september 2019 (“Gemeentewegendecreet”) 

De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening van 15 mei 2009 

Het besluit van 8 juni 2015 van het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Sint-Katelijne-Waver met betrekking tot aansluiting Molenstraat – Waversesteenweg – Aquafin project met projectnummer 22.493

Het besluit van 4 februari 2019 van de gemeenteraad van de gemeente Sint-Katelijne-Waver houdende voorlopige goedkeuring van het Rooilijnplan Molenstraat, met projectnummer 113.142 en bestaande uit plannen met nummers 1/6 t.e.m. 6/6

Het besluit van 6 mei 2019 van de gemeenteraad van de gemeente Sint-Katelijne-Waver houdende definitieve goedkeuring van het Rooilijnplan Molenstraat, met projectnummer 113.142 en bestaande uit plannen met nummers 1/6 t.e.m. 6/6

Rechtsgrond voor de onteigening:

• Op grond van art. 6, 1° en art. 7, 3^e alinea van het Decreet van 24 februari 2017 betreffende onteigening voor het algemeen nut zijn gemeenten bevoegd om tot onteigening over te gaan in de gevallen waarin ze oordelen dat de onteigening noodzakelijk is voor de uitwerking van de infrastructuur of het beleid inzake de gemeentelijke aangelegenheden
• Op grond van art. 7, 4^e alinea van voormeld decreet moeten gemeenten, waar decretaal of wettelijk een specifieke rechtsgrond voor onteigening wordt bepaald, echter op grond van die rechtsgrond tot onteigening overgaan
• Het te onteigenen onroerend goed maakt het voorwerp uit van het rooilijnplan Molenstraat, met projectnummer 113.142 en bestaande uit plannen met nummers 1/6 t.e.m. 6/6, definitief goedgekeurd bij besluit van 6 mei 2019 van de gemeenteraad van de gemeente Sint-Katelijne-Waver
• Art. 2 van het decreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegen definieert de rooilijn als de huidige toekomstige grens tussen de openbare weg en de aangelande eigendommen, vastgelegd in een rooilijnplan
• Op grond van art. 27 van voormeld decreet kan elke verwerving van onroerende goederen vereist voor de aanleg, wijziging of verplaatsing van gemeentewegen en voor de realisatie van de rooilijnplannen door onteigening tot stand worden gebracht, conform de bepalingen van het Vlaams Onteigeningsdecreet van 24 februari 2017
• De rechtsgrond voor de door de gemeente Sint-Katelijne-Waver beoogde onteigening betreft dus meergenoemd decreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegen

1. Feitelijke context

Bij besluit van 6 mei 2019 van de gemeenteraad van de gemeente Sint-Katelijne-Waver werd het rooilijnplan Molenstraat, met projectnummer 113.142 en bestaande uit plannen met nummers 1/6 t.e.m. 6/6, definitief goedgekeurd.

Dit rooilijnplan beoogt de wijziging, door de verbreding ervan, van de op het grondgebied van de gemeente Sint-Katelijne-Waver bestaande gemeenteweg Molenstraat.   

Deze verbreding van de bestaande gemeenteweg geschiedt met het oog op de aanleg, het beheer en het onderhoud van volgende publieke infrastructuur:

• gescheiden riolering onder de rijbaan;
• vernieuwde en verlegde nutsvoorzieningen in functie van de nieuwe riolering;
• een vernieuwde rijbaan en nieuwe aan- of vrij liggende fietspaden;

Voor de realisatie van het rooilijnplan en voor de daarmee beoogde aanleg, het beheer en het onderhoud van de publieke infrastructuur dient de gemeente Sint-Katelijne-Waver over te gaan tot verwerving van de door het rooilijnplan getroffen (delen van) onroerende goederen. 

De gemeente heeft met het oog hierop onderhandelingen aangeknoopt met de eigenaars van deze onroerende goederen, teneinde te trachten deze onroerende goederen minnelijk aan te kopen.

Met de eigenaars van de verder in dit voorlopig onteigeningsbesluit vermeld onroerend goed kon echter geen minnelijk akkoord bereikt worden over de minnelijke aankoop van hun onroerend goed.  

Bijgevolg dient de gemeente voor de verwerving van dit overblijvende perceel(sdeel) over te gaan tot onteigening voor het algemeen nut, onder de verder in dit voorlopig onteigeningsbesluit vermelde modaliteiten en voorwaarden.       

2. Te onteigenen onroerend goed

Het te onteigenen onroerend goed, zoals aangeduid op het bij dit besluit gevoegd onteigeningsplan, is het volgende:

Een stuk landbouwgrond met kadastrale oppervlakte van 374,42m², deel van een groter perceel met totale kadastrale oppervlakte van 13.325m², gelegen te 2860 Sint-Katelijne-Waver – Molenstraat z.n. en kadastraal gekend onder Afd. 3, Sect. C, nr. 295H;

Met de eigenaars van dit onroerend goed zijn onderhandelingen gevoerd en nog lopende over de minnelijke aankoop van hun onroerend goed. 

3. Onteigenende instantie

Het te onteigenen onroerend goed is gelegen op het grondgebied van de gemeente Sint-Katelijne-Waver. 

Bijgevolg is de onteigenende overheid de gemeente Sint-Katelijne-Waver, ingeschreven in de kruispuntbank der ondernemingen onder het nummer 0207.509.724, met zetel te 2860 Sint-Katelijne-Waver – Lemanstraat 63.